Woda, której nie ma. Ogród zrównoważony
Orticolario 2023, Villa Erba, Cernobbio, Włochy
Projekt: StudioNIM
Współpraca: Miledù
W 2023 roku rozpoczęłam współpracę z Miledù, organizacją działającą na rzecz społeczności lokalnej, integracji i ochrony dziedzictwa krajobrazowego. Jako architektka krajobrazu wniosłam do tej współpracy doświadczenie projektowe i wiedzę z zakresu kształtowania przestrzeni, a Miledù – swoje doświadczenie w pracy społecznej, edukacyjnej i środowiskowej.
To połączenie projektowania, rzemiosła i działań społecznych stało się podstawą naszego udziału w Orticolario 2023 – wydarzeniu poświęconym kulturze ogrodu i relacji człowieka z naturą, odbywającym się w zabytkowej Villa Erba w Cernobbio, nad jeziorem Como.
Moja autorska koncepcja została wybrana w pierwszym etapie konkursu. Sześć miesięcy później, wspólnie z Miledù, rozpoczęliśmy jej realizację.
„Woda, której nie ma”
Tematem przewodnim edycji Orticolario 2023 była woda. Postanowiłam opowiedzieć o niej poprzez jej brak.
Zaprojektowałam okrągłą konstrukcję z suchego kamiennego muru, wykonanego z lokalnego kamienia pochodzącego z Moltrasio. Prosta forma stała się punktem wyjścia do refleksji nad wodą, ograniczonymi zasobami naturalnymi i potrzebą bardziej odpowiedzialnego projektowania krajobrazu.
Suchy mur jest techniką, która od wieków pozwala budować z tego, co znajduje się w najbliższym otoczeniu. Bez zaprawy, bez dodatkowych materiałów – jedynie poprzez odpowiednie ułożenie kamieni. Jego trwałość wynika z precyzji, doświadczenia i znajomości materiału.
Właśnie ta idea była dla mnie szczególnie ważna: tworzyć z tego, co już istnieje, wykorzystując lokalne zasoby i wiedzę.
Projektowanie spotyka się z rzemiosłem
Do realizacji projektu zaprosiliśmy mistrzów suchego muru ze stowarzyszenia Sassi e Non Solo z Trentino. Przywieźli około 4,5 m³ kamienia z Moltrasio i rozpoczęliśmy wspólną pracę.
Wcześniej nie znałam osobiście tych rzemieślników. Spotkaliśmy się po raz pierwszy właśnie przy tym projekcie. Szybko okazało się, że poza ogromnym doświadczeniem są również świetnymi nauczycielami i partnerami do pracy.
Każdy kamień był przez nich ręcznie obrabiany. Dłuto, ołówek, doświadczenie i uważność decydowały o tym, gdzie znajdzie swoje miejsce.
Dla mnie jako architektki krajobrazu była to szczególna część procesu – moment, w którym rysunek i koncepcja przestają być abstrakcyjnym projektem, a zaczynają istnieć poprzez materiał, ręce i umiejętności konkretnych ludzi.
Największym wyzwaniem było stworzenie okręgu, który byłby czytelny i interesujący z obu stron – zarówno od zewnątrz, jak i od wewnątrz.
Wraz z kolejnymi warstwami kamienia projekt zaczął nabierać własnego charakteru. Praca nad nim stała się doświadczeniem nie tylko projektowym, ale również zespołowym.
Miledù – projektowanie jako działanie społeczne
Współpraca z Miledù była dla mnie ważna również dlatego, że pozwoliła spojrzeć na projektowanie krajobrazu z szerszej perspektywy.
Przestrzeń nie powstaje wyłącznie poprzez formę, materiał i rośliny. Powstaje również poprzez relacje między ludźmi, przekazywanie wiedzy, współpracę i możliwość uczestniczenia w procesie jej tworzenia.
Dlatego projekt przy Orticolario był dla nas czymś więcej niż instalacją. Stał się miejscem spotkania – między współczesnym projektowaniem a tradycyjnym rzemiosłem, między profesjonalistami a odwiedzającymi, między ochroną krajobrazu a działaniem społecznym.
Podczas wydarzenia rozmawialiśmy z odwiedzającymi o idei projektu, historii suchych kamiennych murów, lokalnych materiałach oraz o możliwościach bardziej odpowiedzialnego kształtowania krajobrazu.
Trzy nagrody
Projekt został doceniony trzema nagrodami:
- AIAPP – Matilde Marazzi Award za innowacyjną przestrzeń odnoszącą się do wartości takich jak prostota, piękno i zrównoważony rozwój,
- Wyróżnieniem za aspekt historyczny i artystyczny,
- Nagrodą publiczności.
Wiedza jako część projektu
W ramach Orticolario poprowadziliśmy również seminarium poświęcone krajobrazowi, dziedzictwu artystycznemu, kulturowemu i społecznemu oraz sposobom budowania bardziej otwartych i przyjaznych środowisku społeczności.
Opowiadaliśmy o działalności Miledù, historii suchych kamiennych murów oraz idei stojącej za naszym projektem. Zaprosiliśmy również dyrektora Villa del Grumello, który opowiedział o naszej współpracy przy odbudowie zabytkowego parku otaczającego willę.
Ważnym elementem tej współpracy była dla mnie możliwość dalszego przekazywania wiedzy. Po zakończeniu Orticolario planowaliśmy, wspólnie z Sassi e Non Solo, organizację kursu dla studentów poświęconego tradycyjnej technice budowy suchych murów.
Od projektu do zmiany
„Woda, której nie ma” była dla mnie próbą pokazania, że współczesne projektowanie krajobrazu może czerpać z lokalnych zasobów, tradycyjnych technik i wiedzy, która przez lata kształtowała nasze otoczenie.
Współpraca z Miledù pokazała mi również, że projektowanie może być narzędziem budowania relacji i odpowiedzialności za miejsce.
Lokalny kamień. Praca ludzkich rąk. Wiedza przekazywana między pokoleniami. Współpraca.
To właśnie z takich elementów może powstawać współczesny, zrównoważony krajobraz.
Nie chodzi o to, by tworzyć więcej. Chodzi o to, by uważniej korzystać z tego, co już mamy.